Δευτέρα, 6 Ιανουαρίου 2014

Γιατί Βιολογία;






Γιατί Βιολογία;



  Μια απόπειρα απάντησης σε κάποιον αναρωτώμενο μαθητή....

6:00 π.μ. Σηκώνεσαι από το κρεβάτι σου, ανοίγεις το ραδιόφωνο και καθώς κατευθύνεσαι προς το μπάνιο ακούς τον εκφωνητή να αναφέρει τα τελευταία κρούσματα της γρίππης των πτηνών που σημειώθηκαν στην Ευρώπη. Βουρτσίζεις τα δόντια σου επιθεωρείς το πρόσωπό σου και  αναρωτιέσαι αν η νόσος δεν αργήσει να έρθει και στην Ελλάδα. Παρατάς τις δυσοίωνες σκέψεις και πεινασμένος σκέφτεσαι να χαρίσεις στον εαυτό σου ένα υγιεινό πρωινό.

6.30 π.μ. Φτιάχνεις τον καφέ σου, ανοίγεις το κουτί με τα δημητριακά και κοιτάς  αν η μάρκα τους σου παρέχει αρκετές φυτικές ίνες. Διώχνεις γρήγορα τη σκέψη ότι μπορεί να προέρχονται από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Όμως δεν είσαι σίγουρος αν τα «μεταλλαγμένα» είναι πιο επικίνδυνα από τα φυτοφάρμακα των συμβατικών.  Ντύνεσαι γρήγορα και ρίχνεις μια κλεφτή ματιά στο ρολόι.

7.00 π.μ.  Έχεις ήδη αργήσει. Κατεβαίνεις γρήγορα τις σκάλες, μαζεύεις τα σκουπίδια που έπεσαν από το σάκο απορριμμάτων και  εκπλήττεσαι από το πόσο πολύ μεγάλωσε όγκος τους τα τελευταία χρόνια. Μπαίνεις στο αυτοκίνητο σου. Ανάμεσα σε σένα και το φανάρι μεσολαβούν δεκάδες σταματημένα αυτοκίνητα. Ρίχνεις μια ματιά γεμάτη ζήλια στο νέο μοντέλο 4Χ4 που βρίσκεται δίπλα σου. Θα ήθελες να το αποκτήσεις, η  σκέψη όμως της αστραφτερής  εξάτμισης του που εξακοντίζει κιλά μονοξειδίου του άνθρακα για να μετακινήσει τη μοναχική επιβάτιδά του, σου γεννά ενοχές…

8.00 π.μ. Στο βιότοπο της Κατεχάκη, εκατοντάδες οδηγοί ασφυκτιούν και εξαγριώνονται στη σκέψη ότι ένα άλλο όχημα θα καταλάβει το ζωτικό τους χώρο. Προσπαθείς να ελέγξεις την αδρεναλίνη που απελευθερώνεται στο σώμα σου και ανεβάζει την πίεσή σου. Αναζητάς διέξοδο στη δασωμένη πλαγιά που βρίσκεται δεξιά σου. Μάταια όμως. Το βλέμμα σου αντικρίζει τον καμένο πευκώνα του Υμηττού. Αναρωτιέσαι αν θα συμμετάσχεις στη δενδροφύτευση του Δήμου σου. Δεν είσαι βέβαιος ποιος έχει δίκιο: Οι δασολόγοι τις συνιστούν ανεπιφύλακτα, πολλοί όμως οικολόγοι αντιτίθενται.

9.10 π.μ. Μπαίνεις στο γραφείο σου και πριν ανάψεις το φως,  σε καλωσορίζει το άγρυπνο led του υπολογιστή σου. Πόσα λίτρα καυσίμου δαπανά το χρόνο ένας  υπολογιστής που έχει τεθεί σε κατάσταση αναμονής, έλεγε  ο περιβαλλοντολόγος στην χθεσινή εκπομπή της τηλεόρασης; Ανοίγεις τον υπολογιστή και πάνω στην ώρα χτυπά το τηλέφωνο. Είναι ο φαρμακοποιός που υπενθυμίζει το χρέος για τα αντιβιοτικά που αγόρασε χτες η συνάδελφός σου. Μήπως το παρακάνει για ένα 37,5 του γιού της;

9.20 π.μ. Ανοίγεις το μέηλ σου. Η Ελένη η οικογενειακή φίλη σας, πληροφορεί την αδελφή σου που βρίσκεται ήδη στον 7ο μήνα, για την ηλεκτρονική διεύθυνση της τράπεζας βλαστοκυττάρων με την οποία συμβλήθηκε. Έχουν άραγε νόημα οι υπηρεσίες που παρέχει η τράπεζα; Ένα άρθρο που διάβασες στην κυριακάτικη εφημερίδα σου σε κάνει να δυσπιστείς.

10.00 π.μ.  Καθώς πίνεις το νερό από το εμφιαλωμένο μπουκάλι σκέφτεσαι αν το νερό είναι υγιεινό και αν τελικά όλη αυτή η ιστορία της σύγκρισης με το νερό της βρύσης έχει νόημα.

11.00 π.μ. Ένα δειλό χτύπημα στην πόρτα του γραφείου σου σε αποσπά από τα έγγραφα που κοιτάζεις. Η πόρτα ανοίγει και εμφανίζεται ο  Γιώργος, ένας κοντός  νεαρός που προσέλαβαν ως κλητήρα. Παίρνεις το έγγραφο που σου δίνει και καθώς κοιτάς την πλάτη του που απομακρύνεται, μπαίνεις στον πειρασμό να αναρωτηθείς αν υπάρχει κάποιο ανθρώπινο ύψος, ύψος κάτω από το οποίο κάποιος θεωρείται «αφύσικα» κοντός;

12.00 π.μ. Έχεις καθίσει στο στρογγυλό τραπέζι που συνεδριάζετε και εξετάζεις μαζί με άλλους τις αιτήσεις που έχουν υποβάλλει ένας νεαρός άνδρας και μια νεαρή γυναίκα για τη θέση του νέου διευθυντή ενός τμήματος. Αν και τα προσόντα τους παρόμοια, η ομήγυρης θεωρεί ότι για τις διευθυντικές θέσεις οι άνδρες είναι καταλληλότεροι. Δεν έχεις διάθεση για διαφωνίες, αναρωτιέσαι όμως σιωπηρά για την προέλευση αυτής της πεποίθησης.

1.00 μ.μ.  έχει μεσημεριάσει και το στομάχι διαμαρτύρεται. Ψάχνεις στα συρτάρια του γραφείου σου για κάτι ξεχασμένο πρόχειρο. Βρίσκεις ένα πακετάκι ελβετικά μπισκότα που σου είχε χαρίσει ο Θάνος όταν είχε γυρίσει από το ταξίδι του προ μηνών. Κοιτάς την ημερομηνία λήξης και σκέφτεσαι αν πρέπει να το φας ερχόμενη στο μυαλό σου μια εργασία που είχες κάνει με τους συμμαθητές σου στο Λύκειο για τα έτοιμα τρόφιμα στα πλαίσια της Αγωγής Υγείας.

2.00 μ.μ. Χτυπά το τηλέφωνο. Το σηκώνεις και είναι ο διευθυντής του σχολείου της κόρης της συναδέλφου σου. Τον πληροφορείς ότι η συνάδελφός σου απουσιάζει και σε παρακαλεί να την ρωτήσεις αν επιτρέπει τη συμμετοχή της κόρης της  σε μια έρευνα για τις  γνώσεις των εφήβων πάνω στα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Ο διάλογος με το διευθυντή σου θυμίζει τον Αλέκο, τον παλιό συμμαθητή σου και νυν μαιευτήρα. Στη χθεσινή συνάντησή σας σου διατύπωσε την ανησυχία του για τα πολλά περιστατικά ανεπιθύμητων εγκυμοσυνών εφήβων που αντιμετωπίζει. Αναρωτιέσαι αν  η έφηβη ανιψιά σου, έχει τις γνώσεις, ώστε να μη προσφύγει στις υπηρεσίες του…

3.00 μμ.  Κάνοντας ένα διάλειμμα, σηκώνεσαι από το γραφείο και ανοίγεις το παράθυρο να μπει λίγο καθαρός αέρας. όμως αμέσως έρχεται η μυρωδιά καμένου υλικού και κοιτώντας τον ουρανό βλέπεις  μια ατμόσφαιρα οχι καθαρή παρά τον Ήλιο. Και σκέφτεσαι τα φαινόμενα της ρύπανσης της ατμόσφαιρας εν δράσει.

4. 00 μ.μ  έρχεται σιγά σιγά η ώρα για να φύγεις. Μια διάθεση για να ξυστείς στο καρπό και βλέπεις το σημείο. ένα στίγμα σκούρο φαίνεται. τι να είναι? μια καινούργια ελιά ή ένα σπυράκι από μόλυνση? πρέπει να το παρακολουθήσεις σκέφτεσαι.

5.00 μ.μ. Παίρνεις το δρόμο της επιστροφής. Στο ραδιόφωνο μια γενετίστρια και ένας νομικός συνομιλούν για  την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Το μυαλό σου πηγαίνει στη Βίκυ, την πρώτη σου εξαδέλφη: Αν η Βίκυ δεχόταν να κυοφορήσει το γονιμοποιημένο ωάριο  της αδελφής της Ελένης, το παιδί που θα γεννιόταν τι θα θεωρούσε τη Βίκυ; Μητέρα ή θεία του;

6.00 μ.μ.  Βρίσκεσαι πλέον σπίτι σου. Γεμίζεις την καφετιέρα και ενώ αφήνεσαι στο χαλαρωτικό χουρχούρισμά της, το μάτι σου πέφτει στον παραμελημένο νεροχύτη και μοιραία στο νέο αντιβακτηριαδιακό απορρυπαντικό  που βρίσκεται δίπλα του. Καθώς  περνάς με το σφουγγάρι τη μεταλλική επιφάνεια αναρωτιέσαι αν η υστερική μικροβιοκτονία, αποδυναμώνει πράγματι το ανοσοποιητικό σύστημα.

7.00 μ.μ.  Χτυπάει το τηλέφωνο. Ο καταπτοημένος από την αποτυχημένη προβολή της παρουσίασής του, συνάδελφος, κατηγορεί τον εαυτό του που αγνόησε την προειδοποίηση της εφημερίδας του για τους χαμηλούς  πνευματικούς βιορρυθμούς του. Εξοργίζεσαι από την αφέλεια του και θυμάσαι τη Μαρία. Την προηγούμενη βδομάδα δεν ήταν που πιθανολόγησε την αυξημένη ροπή σου στα αναπνευστικά νοσήματα λόγω ωροσκόπου; Πάνω στην ώρα ένα τρέιλερ στην τηλεόραση πληροφορεί για την νέα εκπομπή της Δρούζα με θέμα την εναλλακτική ιατρική. Ξαφνικά θυμάσαι την πρόσκληση του Γιώργου για τη συγκέντρωση που οργανώνει στο σπίτι του. Ντύνεσαι γρήγορα και βγαίνεις έξω

8.30 μ.μ. Στο δρόμο για το σπίτι του Γιώργου χτυπάει το κινητό σου τηλέφωνο. Αστραπιαία περνά από το μυαλό σου το αντιφατικό άρθρο που διάβασες για την ενοχοποίηση των κινητών στην πρόκληση όγκων.  Αποδέχεσαι την κλήση. Η αλαφιασμένη φωνή  της Άννας σε  πληροφορεί για το νέο πρόβλημα υγείας του πατέρας της και  σε παρακαλεί  να δώσεις αίμα για την εγχείρηση του. Δέχεσαι και θυμάσαι το άρθρο για τις αγοροπωλησίες οργάνων, εις βάρος μεταναστών και κατοίκων αναπτυσσόμενων χωρών. Μήπως πρέπει να ξεπεράσεις τους ανόητους φόβους σου και να συμπληρώσεις την αίτηση για να γίνεις δωρητής οργάνων;

9.00 μ.μ.  Διασχίζεις το μεγάλο πάρκο που βρίσκεται μπροστά από το σπίτι του φίλου σου. Πάντα χαιρόσουν και ζήλευες τον πράσινο χλοοτάπητα που απλώνεται κάτω από το μπαλκόνι του, καθώς όμως ανοίγεις το βήμα σου σκοντάφτεις στην πινακίδα του Δήμου που ενημερώνει ότι το πότισμα γίνεται από γεώτρηση. Νευριασμένος ξεσκονίζεις το παντελόνι σου κι αναρωτιέσαι αν το υδροβόρο γκαζόν ευθύνεται για την υφαλμύρωση του υδροφόρου ορίζοντα.

10 μ.μ.   Νιώθεις μια χαλάρωση στο σώμα σου και διάθεση για ύπνο. Το χασμουρητό αρχίζει να γίνεται ενοχλητικό γιατί όσο και να θες δεν μπορείς να το σταματήσεις. Θυμάσαι την εξήγηση του Βιολόγου στο σχολείο για το νόημα του χασμουρητού και λυπάσαι που έφυγε γρήγορα από τη ζωή λόγου του τσιγάρου.

11 μ.μ . Eπιστρέφεις στο σπίτι σου. Λίγο πριν κοιμηθείς θυμάσαι τη δύσκολη θέση στην οποία βρέθηκε η Κατερίνα, όταν στη σημερινή συγκέντρωση, υποστήριξε την αναγκαιότητα υποχρεωτικού προγεννητικού ελέγχου. Ήταν τότε που τη διέκοψε ο Γιώργος λέγοντας   προς όλους, ότι αν ίσχυε υποχρεωτικός προγεννητικός έλεγχος, τότε αυτός πιθανότατα, ως πάσχων από μια αιματολογική νόσο, πιθανότατα δεν θα είχε γεννηθεί.

12.00 μ.μ.  Ξαπλώνεις στο κρεβάτι κουρασμένος αλλά θυμάσαι ότι δεν έχεις πλύνει τα δόντια σου μετά το φαγοπότι της ημέρας . Προσπαθείς να σηκωθείς αλλά οι μύες του σώματος σου δεν σε βοηθάνε. Ο γλυκός ύπνος σε κυριεύει και αφήνεσαι στα χέρια του εγκεφάλου για να σε ταξιδέψει με τα όνειρα σε μέρη φανταστικά.

 Θάνος Καψάλης



 http://www.biology4u.gr

Παρασκευή, 29 Νοεμβρίου 2013

Ο σχεδιασμός της τάξης επηρεάζει ουσιαστικά τη μάθηση




Ενώ τα ζητήματα του εκσυγχρονισμού της εκπαίδευσης παραμένουν επίκαιρα σε παγκόσμιο επίπεδο και στη χώρα μας οι εκπαιδευτικοί προσπαθούν να κάνουν περισσότερα με όλο και λιγότερα, μια νέα μελέτη έρχεται σαν κερασάκι στην τούρτα να προσθέσει ένα καινούργιο στοιχείο στο σύνολο των προβλημάτων και δυσλειτουργιών του εκπαιδευτικού μας συστήματος.

Η μελέτη τεκμηριώνει ότι δεν πρέπει να επικεντρωνόμαστε μόνο στο τι γίνεται μέσα στην τάξη μεταξύ του διδάσκοντος  και του διδασκομένου αλλά και στο πώς σχεδιάζονται και διαμορφώνονται οι χώροι της εκπαίδευσης. Το άρθρο, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Building and the Environment, το υπογράφει μια ερευνητική ομάδα από την αρχιτεκτονική σχολή του Πανεπιστημίου του Salford στο Μάντσεστερ σε συνεργασία με ένα αρχιτεκτονικό γραφείο. Το συμπέρασμα της μελέτης δείχνει ότι ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός (design) μιας τάξης επηρεάζει κατά 25%, είτε θετικά είτε αρνητικά, την πρόοδο του μαθητή κατά τη διάρκεια ενός ακαδημαϊκού έτους. Αυτό έρχεται να συμπληρώσει τις άλλες τρεις παραμέτρους που αφορούν στη μάθηση και που είναι οι δυνατότητες του παιδιού, ο ρόλος της οικογενείας και του εκπαιδευτικού. Η διαφορά μεταξύ των δυο ακραίων περιπτώσεων -δηλαδή μεταξύ της αίθουσας με τις βέλτιστες προδιαγραφές και αυτής με τις χειρότερες- αντιστοιχεί στην δυνητική ακαδημαϊκή πρόοδο σε τρία μαθήματα ενός εκπαιδευτικού έτους.

Είναι γνωστό ότι η αρχιτεκτονική και το design ενός χώρου επηρεάζουν με πολλαπλούς τρόπους τους ανθρώπους, είτε αυτοί είναι μέσα σ’αυτόν είτε είναι έξω απ” αυτόν. Είναι όμως, όπως τονίζουν οι αρθρογράφοι, η πρώτη φορά που συσχετίζονται με τις μαθησιακές επιδόσεις και μάλιστα με ποσοτικό τρόπο. Ο αντίκτυπος είναι μάλιστα πολύ μεγαλύτερος από αυτόν που περίμεναν.

Η μελέτη έγινε κατά τη διάρκεια του ακαδημαϊκού έτος 2011-12 και περιλαμβάνει 751 μαθητές 34 τάξεων, διανεμημένους σε 7 δημοτικά σχολεία στην περιοχή του Blackpool της Αγγλίας. Αφού συνέλεξαν στοιχεία για την πρόοδο των μαθητών κατά τη διάρκεια του έτους, οι ερευνητές βαθμολόγησαν κάθε εμπλεκόμενη τάξη από το 1 έως το 5 και με 10 διαφορετικές παραμέτρους και υπο-παραμέτρους.


Είναι το φως (συμπεριλαμβάνεται η έκθεση στο φυσικό φως και η δυνατότητα του εκπαιδευτικού να ρυθμίζει τον φωτισμό), ο θόρυβος, η θερμοκρασία, η ποιότητα του αέρα, η δυνατότητα “επιλογής” που έχει να κάνει με την ποιότητα των επίπλων της τάξης και την εργονομία τους. Είναι επίσης οι δυνατότητες (choice) και η ευλυγισία (flexibility) του χώρου (κατά πόσον οι μαθητές μιας τάξης είναι στριμωγμένοι ή όχι και ποιες είναι οι δυνατότητες να μετακινηθούν τα έπιπλα ακολουθώντας τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες). Ακολουθούν τα κριτήρια “διασύνδεσης”(connection), “συνθετικότητας”(complexity) και “χρώματος” και “υφής” (texture). Τα τελευταία σχετίζονται με στις δυνατότητες οπτικής διέγερσης των μαθητών στη τάξη.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τελικά έξι παράμετροι είναι ουσιαστικά σημαντικές: το χρώμα, οι δυνατότητες του χώρου, η συνθετικότητα, η ευλυγισία, οι δυνατότητες διασύνδεσης και το φως. Οι συγγραφείς τονίζουν επίσης ότι το στατιστικό μοντέλο που ακολούθησαν για να αξιολογήσουν τα δεδομένα και να συσχετίσουν τις παραμέτρους με την πρόοδο των μαθητών αντισταθμίζει την επίδραση του δασκάλου στη μαθησιακή διαδικασία.

Η μελέτη θα συνεχιστεί σε άλλες 20 τάξεις της Βρετανίας.

Προβληματισμοί άλλων ανθρώπων, μιας άλλης κοινωνίας με άλλες προτεραιότητες και στόχους.

Πηγή: Fastcodesign και το Wired.
 http://peopleandideas.gr

Κυριακή, 24 Νοεμβρίου 2013

Το καλύτερο σχολείο στον κόσμο




Φινλανδία: Γιατί η μικρή σκανδιναβική χώρα έχει τους πιο μορφωμένους πολίτες στον κόσμο; Από τον Σωτήρη Βανδώρο


Αρχές δεκαετίας του ’90. Η φινλανδή υπουργός Παιδείας επισκέπτεται τον σουηδό ομόλογό της, ο οποίος θα της πει ότι μέχρι το 2000 το σουηδικό εκπαιδευτικό σύστημα θα βρισκόταν στην κορυφή του κόσμου. Εκείνη θα του απαντήσει πως ο στόχος της δικής της χώρας είναι πολύ πιο μετριοπαθής. Της αρκεί να βρεθεί μπροστά από τη Σουηδία. Πράγματι, βάσει όλων των διεθνώς αποδεκτών κριτηρίων, μέσα σε λίγα χρόνια η Φινλανδία ξεπέρασε τη Σουηδία. Παρεμπιπτόντως, στους περισσότερους κρίσιμους δείκτες κατέκτησε κι εξακολουθεί να κατέχει την πρώτη θέση παγκοσμίως.

Εάν ενδιαφέρει και την Ελλάδα η περίπτωση της σκανδιναβικής χώρας, δεν είναι επειδή το εκπαιδευτικό της σύστημα, με έμφαση στο σχολείο, έχει καταστεί αντικείμενο συστηματικής μελέτης από όλες τις χώρες που αποδίδουν αξία στην παιδεία, δεν είναι επειδή πρόκειται για μια μικρή ευρωπαϊκή χώρα -είναι επειδή πρόκειται για μια μικρή ευρωπαϊκή χώρα που αντιμετώπισε πολύ σοβαρή οικονομική κρίση το πρώτο μισό της δεκαετίας του ’90 και παρ’ όλα αυτά, ή ακριβέστερα, επιχειρώντας να την ξεπεράσει, δημιούργησε ένα αξιοζήλευτο εκπαιδευτικό πρότυπο.

Βεβαίως, δεν υπάρχει κάποια «μαγική» φινλανδική φόρμουλα, την οποία απλώς μπορούμε να αντιγράψουμε. Έτσι κι αλλιώς αρκετά στοιχεία της δικής της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης για αντικειμενικούς λόγους δεν είναι είτε επιθυμητό είτε εφικτό να υιοθετήσουμε.

Άλλωστε, αν κάτι κάνει τόσο ξεχωριστή την επιτυχία των φινλανδών είναι ότι αγνόησαν ορισμένες από τις χαρακτηριστικότερες επιταγές μιας εκπαιδευτικής ορθοδοξίας που έχει διαμορφωθεί διεθνώς κι αντ’ αυτού λειτούργησαν με πνεύμα εκλεκτισμού, συναρθρώνοντας στοιχεία που είχαν ήδη και χρειάζονταν ενίσχυση ή αναπροσαρμογή με στοιχεία που υπήρχαν σε άλλα εκπαιδευτικά συστήματα, τα οποία ωστόσο εισήγαγαν στο δικό τους με πολύ στοχευμένους και προσεκτικούς χειρισμούς.

Σ’ αυτήν τη μικρή σκανδιναβική χώρα επιμένουν να καλλιεργούν στο σχολείο τη συνεργασία, αντί για τον ανταγωνισμό, να συγκροτούν ένα χαλαρό περιβάλλον μάθησης, αντί να δίνουν προτεραιότητα στις εξετάσεις, να αδιαφορούν για κάθε είδους τυποποίηση και να μην αξιολογούν τους εκπαιδευτικούς ούτε να εξαρτούν τη χρηματοδότηση των σχολείων από τις επιδόσεις των μαθητών.

Και, βέβαια, δε μπήκαν στον πειρασμό των ιδιωτικοποιήσεων. Η εκπαίδευση θεωρείται, αυτονόητα, δημόσιο αγαθό. Το 97,5% των πόρων που διατίθενται για αυτήν είναι δημόσιοι. Ως αποτέλεσμα, η Φινλανδία διαθέτει τους πιο μορφωμένους πολίτες στον κόσμο, παρέχει ίσες ευκαιρίες μόρφωσης κι αξιοποιεί με μεγάλη αποτελεσματικότητα τους σχετικούς πόρους.

Πρόκειται, λοιπόν, για μια συναρπαστική ιστορία. Και μας αφορά -πώς συγκροτείται η δημόσια πολιτική, πώς εμπλέκεται ενεργά η ίδια η εκπαιδευτική κοινότητα, πώς δημιουργείται ευρεία κοινωνική συναίνεση ως προς τους στόχους και τις μεθόδους κ.ο.κ.- ιδίως καθώς στη δική μας περίπτωση η πιο γνωστή και σημαντική μεταρρύθμιση στην εκπαίδευση εξακολουθεί να είναι «η μεταρρύθμιση που δεν έγινε» (κατά την ομότιτλη κλασική μελέτη του Αλέξη Δημαρά).

Αυτήν την ιστορία αφηγείται στα Φινλανδικά Μαθήματα ο Pasi Sahlberg, μια σημαίνουσα προσωπικότητα της εκπαίδευσης στη χώρα του, την οποία κι επί μακρόν υπηρετεί με διάφορες ιδιότητες. Και μας προειδοποιεί από τις πρώτες σελίδες: «Σε αυτή την εποχή των άμεσων αποτελεσμάτων, η εκπαίδευση απαιτεί μια διαφορετική νοοτροπία. Η μεταρρύθμιση των σχολείων αποτελεί μια σύνθετη και αργή διαδικασία. Η επίσπευση αυτής της διαδικασίας σημαίνει την καταστροφή της».

Εδώ δε θα αναφερθούμε ούτε στην ιστορική εξέλιξη της φινλανδικής εκπαίδευσης, ούτε στις επιμέρους δομές της και συναφή ζητήματα ειδικότερου ενδιαφέροντος που αναλύει με μεθοδικό τρόπο ο συγγραφέας, αλλά θα επιμείνουμε στο βασικό πνεύμα της, στις αρχές στις οποίες θεμελιώνεται και στις αξίες που θέλει να μεταδώσει. Εάν επιθυμούσαμε να συμπυκνώσουμε τη γενική εικόνα εστιάζοντας στους μαθητές, η σύγκριση με τη χώρα μας θα ήταν αποκαρδιωτική.

Οι φινλανδοί αρχίζουν το σχολείο ένα χρόνο αργότερα, στα επτά τους, αφιερώνουν λιγότερο χρόνο στη μελέτη (περιττό να ειπωθεί: δεν ξέρουν τι θα πει φροντιστήριο) -κι επομένως παίζουν περισσότερο- αγχώνονται πολύ λιγότερο καθώς δίνουν ελάχιστες εξετάσεις στις οποίες εξίσου ελάχιστη σημασία αποδίδεται, μετέχουν ενεργητικά σε ένα ανοιχτό, διαδραστικό μαθησιακό περιβάλλον που δίνει έμφαση στη συνεργασία και τη δικαιοσύνη.

Το σχολείο τους είναι ένα όμορφο, «ζεστό» περιβάλλον που υποβάλλει την αίσθηση της οικειότητας. Αφήνουν τα παπούτσια τους στην είσοδο και προσφωνούν τους δασκάλους τους με το μικρό τους όνομα. Τελικά μορφώνονται, με την ουσιαστική έννοια του όρου, ως άνθρωποι κι ως πολίτες, αλλά επιπλέον και «χρήσιμες» δεξιότητες αναπτύσσουν.

Και στην Ελλάδα, πάντως, μπήκε στις ράγες, λέει, μια (ακόμη) μεταρρύθμιση του Λυκείου, η οποία βεβαίως-βεβαίως έχει και πάλι να κάνει με το αγαπημένο μας θέμα, δηλαδή τις εξετάσεις στο Λύκειο και τον τρόπο εισαγωγής στο πανεπιστήμιο. Εάν δεν το πήρατε χαμπάρι, ανατρέξτε στα μονόστηλα των εφημερίδων, πριν από κάνα δίμηνο, όταν πέρασε ο σχετικός νόμος στη Βουλή.

Ας σοβαρευτούμε. Ένας θεμελιώδης παράγοντας της φινλανδικής επιτυχίας είναι -πώς θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά;- οι εκπαιδευτικοί. Προσοχή όμως. Σύμφωνα τουλάχιστον με τον Sahlberg, το σημαντικότερο, για μια κοινωνία που στ’ αλήθεια μπορεί να συλλάβει ένα μεταρρυθμιστικό σχέδιο, δεν είναι η επιστημονική κατάρτιση των εκπαιδευτικών (που κι αυτή απαραίτητη συνθήκη είναι), αλλά «να εξασφαλίσουμε ότι η δουλειά τους στα σχολεία βασίζεται στην επαγγελματική αξιοπρέπεια και τον κοινωνικό σεβασμό, ώστε να μπορούν να εκπληρώσουν το σκοπό να ακολουθήσουν τη διδασκαλία ως επάγγελμα ζωής».

Αυτά δεν είναι λόγια του αέρα. Σύμφωνα με τις σχετικές έρευνες, για τους φινλανδούς το επάγγελμα του δασκάλου είναι αυτό με το υψηλότερο κοινωνικό κύρος από κάθε άλλο! Για να γίνει κάποιος δάσκαλος θα πρέπει να φοιτήσει σε μια παιδαγωγική σχολή και κατόπιν οπωσδήποτε να κάνει ένα διετές μεταπτυχιακό πρόγραμμα.

Όντας δάσκαλος πια, δε διδάσκει πολλές ώρες, αλλά αφιερώνει σημαντικό τμήμα του χρόνου του, από κοινού με τους συναδέλφους του, στο σχεδιασμό ή στην αποτίμηση του αναλυτικού προγράμματος και γενικότερα στο διαρκή αναστοχασμό κάθε πτυχής της εκπαιδευτικής διαδικασίας που, ευτυχώς, δεν ελέγχεται ασφυκτικά από το Υπουργείο Παιδείας (υπενθύμιση: άλλο δημόσιο αγαθό, άλλο κρατισμός).

Η σύγκριση με αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα είναι συντριπτική. Η καταβαράθρωση του μισθού των εκπαιδευτικών έρχεται πια να συνδυαστεί -με τη διαθεσιμότητα και τα παρακολουθήματά της- με συνθήκες ακραίας επαγγελματικής ανασφάλειας και τη συνακόλουθη απαξίωση του επαγγέλματος, την οποία παρακολουθεί ανήμπορη ή αδιάφορη μια κοινωνία που ανέκαθεν αντιμετώπιζε λίγο-πολύ εργαλειακά την εκπαίδευση (ως μέσο για επαγγελματική αποκατάσταση και κοινωνική άνοδο).

Η συγκρουσιακή κατάσταση στην οποία λαμβάνουν χώρα οι όποιες αλλαγές πλήττουν ακόμη περισσότερο την έτσι κι αλλιώς χαμηλή εμπιστοσύνη που χαρακτηρίζει τις κοινωνικές ομάδες μεταξύ τους, και βεβαίως με το κράτος. Το κοινωνικό κόστος που θα έχει αυτή η διαλυτική κατάσταση θα φανερωθεί στην πληρότητά του στο μέλλον. Προφανώς, το ίδιο πράγμα απεικονίζεται στα καλοσχεδιασμένα powerpoint των σοφών τεχνοκρατών της Τρόικας ως εξοικονόμηση κι εξορθολογισμός.

Στην πιθανή ένσταση ότι ένα κράτος υπό χρεοκοπία δεν έχει πολλά περιθώρια, ακόμη κι ένα αμιγώς οικονομικίστικο σκεπτικό αν ακολουθήσουμε, η απάντηση έρχεται και πάλι από τη Φινλανδία.

Όταν τη δεκαετία του ’90 χτυπήθηκε από την κρίση (ανεργία 20%, μείωση ΑΕΠ 13%, υψηλό δημόσιο χρέος, κλυδωνισμός τραπεζικού συστήματος) η κοινωνία αντέδρασε με σύνεση, αυτοπεποίθηση και συναίνεση κι επέλεξε να αλλάξει οικονομικό μοντέλο: από την ξυλεία και την παραδοσιακή βιομηχανία έδωσε πια έμφαση στην τεχνολογία και την καινοτομία (π.χ. Nokia), που θα πει έδωσε μέγιστη προτεραιότητα στην εκπαίδευση και την έρευνα, αυξάνοντας τους σχετικούς πόρους (και βεβαίως επανασχεδιάζοντας την κατανομή τους), την ίδια στιγμή που έκανε δραματικές περικοπές αλλού.

«Η εκπαίδευση θεωρήθηκε απαραίτητη επένδυση -όχι απλώς δαπάνη- για να βοηθήσει στην ανάπτυξη της καινοτομίας, παίζοντας το ρόλο του τρίτου παράγοντα στο φινλανδικό τρίγωνο της γνώσης και της καινοτομίας». Εμείς κάνουμε το αντίστροφο: η περικοπή των πόρων γίνεται κατεξοχήν σε όλες τις βαθμίδες του εκπαιδευτικού συστήματος και στην επιστημονική έρευνα, λες και θέλουμε να ευτοεγκλωβιστούμε σε ένα μοντέλο χαμηλού εργασιακού κόστους, χαμηλής ειδίκευσης κι αμορφωσιάς. Όσο περισσότερο συνεχίζουμε σ’ αυτήν την κατεύθυνση, τόσο πιο πιθανό γίνεται κάποια στιγμή να γραφτούν τα ελληνικά μαθήματα. Μαντεύετε το περιεχόμενό τους.


 http://www.bookpress.gr/